کامپیوترتان شما را خوب می‌شناسد، خیلی بهتر از دوستان و نزدیکان و حتا پدرومادرتان

جان بوهانن

کیوان فیض‌اللهی

آیا آدمی دمدمی مزاج هستید که گاهی بدجوری دل‌تان می‌خواهد کله بعضی‌ها را بکنید؟ شاید بتوانید این را از دوستان‌تان پنهان کنید اما نه از کامپیوترتان. پژوهش تازه‌ای روی داده‌های فیس‌بوک نشان می‌دهد که حالا دیگر کامپیوترها در شناختن شخصیت حقیقی ما حتا از نزدیک‌ترین دوستان و آشنایان‌مان نیز بهتر هستند. ایده این پژوهش سال گذشته و زمانی شکل گرفت که یویو وو (Y.Wu)، روان‌شناس، و مایکل کوزینسکی (M.Kosinski)، دانشمند علوم کامپیوتر، که آن زمان هر دو در دانشگاه کمبریج بودند، داشتند فیلم Her را تماشا می‌کردند. در این فیلم علمی تخیلی محصول ۲۰۱۳ مردی (با بازی خواکین فینکس) عاشق سیستم عامل کامپیوترش می‌شود. به گفته وو «کامپیوترش با تحلیل سوابق دیجیتال او می‌توانست خیلی بهتر از نامزد قدیمی و دوستان نزدیکش، افکارش را درک کند و به نیازهای او پاسخ دهد.» وو و کوزینسکی به این فکر افتادند که آیا در دنیای واقعی هم چنین چیزی ممکن است؟

آنها برای آزمودن این ایده به مجموعه داده‌های کاملی دسترسی داشتند. سال ۲۰۰۷ همکارشان دیوید استیل‌ول (D.Stillwell)، روان‌شناس دانشگاه کمبریج، اپلیکیشنی به نام myPersonality را برای فیس‌بوک درست کرد. کاربران با موافقت‌شان، داده‌های شخصی فراوانی به این اپلیکیشن می‌دهند. در واقع آنها علاوه بر دادن اجازه دسترسی به اطلاعات فیس‌بوکی مثل لایک‌ها و فهرست دوستان، در آزمون‌های روان‌شناختی استاندارد نیز شرکت می‌کنند و پرسش‌ها پاسخ می‌دهند. تنها پاداشی که نصیب کاربران می‌شود نتایج آن آزمون‌های روان‌شناختی و مقایسه‌ای است اجمالی از خودشان با بقیه جمعیت کاربران این اپلیکیشن.

با کمک کوزینسکی این اپلیکیشن به شدت ویروسی شد و دست به دست چرخید. در حال حاضر تعداد کاربرانی که در این اپلیکیشن ثبت نام کرده و از آن استفاده می‌کنند به بیش از ۴ میلیون نفر رسیده است. حالا دیگر این اپلیکیشن واقعا یک معدن طلای علمی است. در تحلیل سال ۲۰۱۳ روی داده‌های myPersonality که در گزارش آکادمی ملی علوم چاپ شد، گروهی از پژوهشگران به رهبری کوزینسکی نشان دادند که الگوی لایک‌های افراد در فیس‌بوک برای پیش‌بینی صفات شخصی آنها مانند جنسیت، نژاد، عقیده سیاسی، و حتا تمایلات جنسی، کفایت می‌کند. این مقاله یکی از پرارجاع‌ترین مقالات سال بود و در وبلاگ‌های فراوانی منتشر شد. وو می‌گوید اینکه به صورت کامپیوتری و بر مبنای لایک‌های فیس‌بوک حدس بزنی که افراد در اینترنت عادی هستند یا همجنس‌گرا یک چیز است اما تعیین شخصیت افراد با دقتی بیشتر از یک انسان چیز دیگری است که باورکردنی به نظر نمی‌رسد. به گفته وو «آزمایش‌ها نشان داده‌اند که مردم در قضاوت کردن یکدیگر بسیار خوب عمل می‌کنند.»

یکی از روش‌های استاندارد برای ارزیابی شخصیت، تحلیل پاسخ‌های افراد به یک پرسش‌نامه ۱۰۰ آیتمی با استفاده از تکنیکی موسوم به تحلیل عاملی است. در این روش ۵ عامل اصلی وجود دارد که افراد را بر اساس شخصیت دسته‌بندی می‌کنند گشودگی به تجربه، وظیفه‌شناسی، برون‌گرایی، سازگاری و روان‌رنجورخویی و به همین علت است که پژوهشگران به این آزمون می‌گویند «پنج عامل بزرگ شخصیت». افراد معمولا می‌توانند دقیقا پیش‌بینی کنند که دوستان‌شان به پرسش‌های این آزمون چطور پاسخ می‌دهند. به گفته وو «برای مثال، نمره من در برون‌گرایی بر اساس پاسخ‌هایم درباره خودم ۵/۴ از پنج بود و دوستم بر اساس پاسخ‌هایش درباره من نمره ۴/۴ از ۵ گرفت.»

وو، کوزینسکی و استیل‌ول روی ۸۶۲۲۰ شرکت‌کننده تمرکز کردند که در طول ۲ سال گذشته از طریق اپلیکیشن myPersonality فیس‌بوک در آزمون پنج عامل بزرگ شخصیت شرکت کرده بودند. این پژوهشگران با استفاده از نتیج آن آزمون‌هنا و داده‌های فیس‌بوکی افراد، مدلی آماری ایجاد کردند که شخصیت را بر اساس لایک‌های فیس‌بوک پیش‌بینی می‌کند. آنها برای مقایسه دقت کامپیوتر با قضاوت انسانی، نتایج به دست آمده از ۱۷۶۲۲ تا از دوستان شرکت‌کنندگان را تحلیل کردند. در واقع هر یک از آنها پرسشنامه ۱۰۰ آیتمی را بر اساس تصورشان از چگونگی پاسخ دوست‌شان به پرسش‌ها، پر کردند. آن شرکت‌کنندگان هزاران چیز را در فیس‌بوک لایک کرده بودند از دیوید بوئی، خواننده انگلیسی، گرفته تا راش لیمبوا، صاحب‌نظر سیاسی محافظه‌کار و مجری گفت‌وگوهای سیاسی رادیویی. اگر بتوان شخصیت را بر اساس لایک‌های فیس‌بوک پیش‌بینی کرد، باید این موارد را هم با نشانه‌های تیپ‌های شخصیتی مختلف ترکیب کرد.

کامپیوترها هنوز به اندازه آن یکی که در فیلم Her بود باهوش و دلربا نیستند اما به پشتوانه داده‌های فیس‌بوک‌تان در کسری از ثانیه می‌توانند شخصیت‌تان را حدس بزنند. در مقایسه با نتایج حاصل از افرادی که با پر کردن پرسشنامه آزمون پنج عامل بزرگ، شخصیت دوستان‌شان را پیش‌بینی کردند، پیش‌بینی کامپیوتر بر مبنای لایک‌های فیس‌بوک به طور متوسط ۱۵ درصد دقیق‌تر بود. بر اساس یافته‌های این پژوهش که هفته پیش به صورت آنلاین منتشر شد، تنها همسران افراد بودند که توانستند در قضاوت شخصیت بهتر از کامپیوتر عمل کنند.

خب، نشانه‌های فیس‌بوکی ما چه شکلی هستند؟ برخی از الگوها به طور شهودی با عقل جور در می‌آیند. برای مثال، عامل «گشودگی به تجربه» که از لیبرال تا محافظه‌کار تغییر می‌کند، تقریبا با گرایش‌های سیاسی انطباق دارند. در واقع افراد لیبرال به لایک کردن دیوید بوئی تمایل دارند، در حالی که محافظه‌کارها فاکس نیوز و لیمبوا را لایک می‌کنند. اما برخی دیگر از الگوها کاملا عجیب و غریب به نظر می‌رسند. برای مثال افراد ی که در طیف مربوط به عامل «سازگاری»، در قسمت «دارای حس همکاری» قرار می‌گیرند هویت بورن – فیلمی درباره یک تروریست دولتی تنها را لایک می‌کنند، اما آنهایی که در قسمت «دارای حس رقابت» قرار می‌گیرند Oatmeal را لایک می‌کنند که یک کارتون اینترنتی است که به چیزهایی مثل علم، فرهنگ غرق‌شدن در کامپیوتر و پیاده‌روی طولانی بها می‌دهد.

به گفته دانا کارنی (D.Carney)، روان‌شناس دانشگاه کالیفرنیا که در این پژوهش نقش نداشت، «این یک استفاده هوشمندانه از داده‌های لایک است.» کارنی می‌گوید در کنار کمک به درک ما از چگونگی اثرات شخصیت بر انتخاب‌های زندگی، بازاریابی آنلاین یکی از کاربردهای آشکار این پژوهش است چراکه با درک بهتر ویژگی‌های شخصیتی کاربران آنلاین، شانس بیشتری برای تحت تاثیر قرار دادن‌شان خواهید داشت. به گفته او «گام بعدی در این راه افزایش دقت پیش‌بینی‌ها با بهره‌برداری از سایر رفتارهای اینترنتی و ترکیب آنها با الگوهای لایک‌کردن است،چیزهایی مانند رفتار وب‌گردی افراد که البته کمپانی‌های پیش از این به سراغش رفته‌اند.»

Science, Jan. 12, 2015

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *