۸۲ سد ساخته شده در حوضه آبریز دجله و فرات، کرخه و کارون، نفس بین‌النهرین را گرفته است

مژگان جمشیدی

نزدیک به چهار دهه است که طوفان‌های متعددی ایران و کشورهای منطقه را درنوردیده و موجب بروز گرد و غبار و جابه‌جایی خاک در مناطق مستعد فرسایش بادی شده، اما از سال ۱۳۸۵ این روند در نیمه غربی کشور به ویژه در استان خوزستان تشدید شده به نحوی که ریزگردها بی‌امان بر سر ساکنان بخش‌های وسیعی از جنوب و غرب ایران باریدن گرفته است. البته این خاکی که امروز اینچین بر سر و روی نیمی از ساکنان کشور می‌ریزد همان خاکی است که به دلیل نابودی هامون سال‌هاست بر سر سیستانی‌ها ریخته می‌شود و تقریبا هیچ کس هم یارای کمک به این منطقه نبوده است. کارشناسان با بررسی تصاویر ماهواره‌ای می‌گویند منشا اصلی ریزگردها بیابان‌های عراق، سوریه، اردن، عربستان سعودی و شمال آفریقا است. انفجار جمعیت در سراسر خاورمیانه، برداشت بی‌رویه منابع آب زیرزمینی، تغییر اقلیم و کاهش نزولات جوی، وقوع جنگ‌های پی‌در‌پی در منطقه، سدسازی‌های گسترده و بهره‌کشی بیش از حد از منابع آب و خاک و در یک کلام رشد فزاینده بیابان‌زایی در منطقه دست به دست هم داده تا امروز از هر گوشه کشور شاهد هجوم گردوغبارهایی باشیم که گاه بخشی از کشور را فلج کرده و به حالت تعطیل فرو می‌برد. اگرچه هنوز سهم کانون‌های داخلی تولید گردوغبار در بروز پدیده ریزگرد در کشور مشخص نشده اما ناگفته پیداست که با شدت گرفتن روند تخریب سرزمین، از بین رفتن تالاب‌ها و دریاچه‌های دائمی کشور و بروز خشکسالی، این پدیده نیز در حال شدت گرفتن است….

مساله ریزگردها فقط به سازمان محیط‌زیست مربوط نمی‌شود

به عقیده معصومه ابتکار، رییس سازمان حفاظت محیط زیست، اگر وزارت نیرو همکاری نکند مقابله با ریزگردها امکان پذیر نیست

عملکرد سازمان حفاظت محیط زیست در مقابله با ریزگردها موضوعی است که در هفته‌های اخیر بارها به آن پرداخته شده تا جایی که عدم رضایت برخی از نمایندگان مجلس از این عملکرد، موجب شد تا در هفته‌های گذشته ۸۲ نفر از نمایندگان مجلس دو فوریت انحلال سازمان را در صحن علنی مجلس طرح کنند. در همین حال گزارشی که سازمان محیط زیست از اقدامات یک و نیم ساله‌اش در دولت تدبیر و امید منتشر کرده بیش از آنکه به اقدامات اجرایی و یا حتی نظارتی در این خصوص معطوف شده باشد به برگزاری جلسات و نشست‌ها و تشکیل کارگروه ختم شده است. معصومه ابتکار، رییس سازمان حفاظت محیط زیست، در گفت‌وگو با دانشنامه در پاسخ به این پرسش که چرا اقدامات اجرایی در گزارش عملکرد سازمان کمتر دیده می‌شود، می‌گوید….

نیمی نر و نیمی ماده

این وضعیت بسیار کمیاب مانند یک آزمایش طبیعی است که به دانشمندان می‌گوید ژن‌ها و هورمون‌ها برای تولید جنس‌های مختلف چگونه با هم تعامل می‌کنند

ترجمه کاوه فیض‌اللهی

چندی پیش در نمایشگاهی در آکادمی علوم طبیعی دانشگاه درکسل ایالت کالیفرنیا، یک پروانه غیرعادی که نیمی نر و نیمی ماده است، توجه یک داوطلب را به خود جلب کرد. کریس جانسون (C.Johnson)، یک مهندس شیمی بازنشسته از ایالت پنسیلوانیا، داوطلب کمک به برگزاری این نمایشگاه شده بود که با این منظره غیرعادی روبه‌رو شد. جانسون متوجه شد که دو بال سمت راست این حشره مثل بال‌های جنس ماده این گونه هستند که بزرگ‌ترند و رنگ‌شان قهوه‌ای تیره با خال‌های زرد شیری است. اما دو بال سمت چپش کوچک‌تر و تیره‌تر به رنگ سیاه مخملی بودند و سایه‌ای قوس‌وقزحی از سبز، آبی و بنفش داشتند، الگوی که مختص نرهای این گونه است. جانسون می‌گوید «فکر کردم کسی دارد سر به سرم می‌گذارد. زیادی تروتمیز بود. بعد یک دفعه موهای تنم سیخ شد.» …

کافئین همه ما را به بازی گرفته

چگونه یک مولکول تکامل یافت تا موجب بقای گیاهان و بیدار ماندن انسان شود 

کارل زیمر

در هر ثانیه مردم جهان بیش از ۲۶ هزار فنجان قهوه می‌خورند. و اگرچه بعضی از آنها ممکن است به چیز دیگری جز طعم آن اهمیت ندهند، اما بیشترشان از قهوه به عنوان راهی برای رساندن کافئین به جریان خون خود استفاده می‌کنند. کافئین همگانی‌ترین ماده روان‌گردانی است که در جهان مصرف می‌شود. بسیاری از ما کافئین مورد نیازمان را از طریق چای تامین می‌کنیم و بعضی دیگر هم ماته می‌نوشند که از گیاه یربا ماته (yerba mate) آمریکای جنوبی تهیه می‌شود. گیاه کاکائو هم کافئین تولید می‌کند، یعنی با خوردن شکلات هم می‌توانید مقداری از آن را به بدن‌تان برسانید. کافئین شاید یک ماده محرک باشد، اما در یک آزمایشگاه شیمیایی توسط تبهکاران تولید نمی‌شود؛ بلکه نتیجه میلیون‌ها سال تکامل گیاهان است. با وجود تمایل بسیار زیاد ما به کافئین، دانشمندان به درستی نمی‌دانند که گیاهان چگونه و چرا این ماده را تولید می‌کنند…

مبانی اعتیاد به کافئین

جوزف استرامبرگ

ظرف ۲۴ ساعت پس از آخرین باری که مواد به بدن‌تان رسیده، نشانه‌های ترک در شما ظاهر می‌شود. در ابتدا جزئی‌اند: نخستین چیزی که متوجه می‌شوید این است که احساس گیجی می‌کنید و به اندازه کافی هشیار نیستید. حتا با آنکه فعالیت شدیدی نکرده‌اید ماهیچه‌هایتان کوفته‌اند و احساس می‌کنید که از حد معمول کج‌خلق‌تر شده‌اید. کمی که می‌گذرد یک سردرد ضربان‌دار مشخص آغاز می‌شود که اجازه نمی‌دهد روی هیچ کاری تمرکز کنید. سرانجام با ادامه اعتراض بدن شما به محرومیت از موادی که از آن دور نگه داشته‌اید، ممکن است درد عضلانی خفیف، تهوع و نشانه‌های دیگر شبیه به آنفلوآنزا احساس کنید…

نظریه برنج

دو ذهنیت، دو جهان؛ شالیکاران و گندم‌کاران مثل هم فکر نمی‌کنند

جوزف هنریچ/ ترجمه دریانوش کهن

از اواخر قرن هیجدهم نخستین تکان‌های انقلاب صنعتی داشت شروع به لرزاندن انگلستان می‌کرد. این فوران رشد اقتصادی درنتیجه سیلی از نوآوری‌های مرتبط با پارچه و بافتنی، حمل‌ونقل و صنایع فولاد، خیلی زود اروپای شمالی را درنوردید، به مستعمره‌های سابق بریتانیا انتشار یافت و سرانجام چهره جهان را دگرگون ساخت. برای نخستین بار، بشر از تله مالتوس بیرون می‌جهید. اینکه چرا این انقلاب در اروپای شمالی روی داد همچنان یکی از بزرگ‌ترین معماهای تاریخ است. در سال ۱۰۰۰ میلادی اگر نگاهی به جهان می‌انداختید، پرامیدترین نامزدها برای روشن کردن این موتور شاید در چین یا خاورمیانه بودند، اما قطعا در اروپا نبود. پژوهشگران برای تبیین این مسئله به تفاوت‌های موجود در جغرافیا، نهادها، ادیان و حتا ژن‌ها اشاره کرده‌اند. در این شماره ژورنال ساینس، توماس تالهلم (T.Talhelm) و همکارانش با بررسی تفاوت‌های روان‌شناختی در اندیشه تحلیلی و فردگرایی به عنوان تبیینی برای تفاوت در نوآوری، و سپس پیوند دادن این تفاوت‌ها به رسوم قابل‌انتقال از طریق فرهنگ، و سرانجام به تفاوت‌های محیطی که بر امکان‌پذیری کاشت برنج تاثیر می‌گذارند، گام مهمی به پیش برداشته‌اند… 

بگو چه می‌کاری تا بگویم چگونه فکر می‌کنی

چینی‌هایی که در مناطق برنج‌کاری زندگی می‌کنند احتمالا تمایل بیشتری به همکاری دارند تا آنهایی که در منطقه گندم‌کاری زندگی می‌کنند 

اد یانگ/ ترجمه دریانوش کهن

برنج و گندم فقط شکم جهانیان را سیر نمی‌کنند. بلکه در عین حال روی طرز فکر ما نیز تاثیر گذاشته‌اند- آنهم به شیوه‌هایی بسیار متفاوت. این نتیجه پژوهشی است که در ژورنال ساینس منتشر شده و در آن مردم بخش‌های مختلف چین با هم مقایسه شده‌اند. پژوهشگران به سرپرستی توماس تالهلم (T.Talhelm) از دانشگاه ویرجینیا در چارلوتسویل، دریافتند که مردم مناطق برنج‌کاری به شیوه‌هایی همبسته‌تر و کل‌نگرتر می‌اندیشند تا آنهایی که در مناطق گندم‌کاری زندگی می‌کنند. به عقیده تالهلم این تفاوت‌ها به این دلیل به وجود می‌آیند که برای کاشت برنج به همکاری و تلاش دسته‌جمعی بسیار بیشتری نیاز است تا برای کاشت گندم. کشاورزان برای آنکه بتوانند برنج را با موفقیت بکارند و برداشت کنند باید با هم کار کنند تا سیستم‌های آبیاری پیچیده بسازند و برای تقسیم کار برنامه‌ریزی کنند. این نیاز به کار گروهی، در طول زمان، به پیدایش یک روان‌شناسی همبسته و جمع‌گرا انجامید. اما گندم، را می‌توان مستقل از دیگران کاشت، به همین دلیل گندم‌کاران فردگراتر شدند…

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *